Friday, October 14, 2011

Klaas Schilder En De Dag Der Kleyne Geluyden

Zoals gebruikelijk vliegen de bekende superlatieven, karikaturen en vooroordelen over tafel wanneer de naam van de roemruchte hoogleraar theologie uit Kampen valt.  Zal het debat over "onze gereformeerde identiteit" aangezwengeld door een studentenvereniging uit Groningen en George Harinck (wie anders?) ook ditmaal verzanden in een herhaling van zetten?

Een kleine oogst (op twitter) van de "voortgang" tot nog toe: "radicale elementen in Schilders theologie, hij was verliefd op een vrouw die hij niet kreeg, hij was briljant, zijn betekenis is beperkt tot het vrijgemaakt "zuiltje", zijn polemiek was "over de top", hij had een "brede visie op cultuur", energie ging op in zinloze kerkstrijd en zinloze discussie c.q. polemiek over verbond en algemene genade met concullega Hepp, hoe dankbaar kun je zijn voor het goede van iemand die later in de fout is gegaan, niet met hem eens maar broeder in Christus."

Klaas Schilder was een kind van zijn tijd. Hij staat (laten we simpel beginnen) symbool voor de periode tussen de twee wereld oorlogen. In zekere zin de hoogtijdagen van de kleyne luyden, zoals je zou kunnen afleiden uit de woorden van historicus (en fervent blogger) Jan Dirk Snel:
"@jdsnel In het interbellum was de Tweede Kamer veel meer een afspiegeling van de bevolking - arbeiders, boeren - dan nu."
Zijn theologische c.q. philosophische gedachten, je kunt al zijn boeken hier online leze, doen mij denken aan art nouveau  en Jazz vanwege het zoeken naar aansluiting bij de natuur, het leven van elke dag en het nadrukkelijk en radikaal afwijzen van rangen en standen zonder daarbij in plattitudes, banaliteiten of populisme te willen vervallen. Zijn schrijfstijl "heeft het felle, doorleefde en vitalistische van een Hendrik Marsman".

De gedachtengang die ten grondslag ligt aan Schilder's felle en radikale afwijzing van rangen en standen komt scherp naar voren in zijn Delftse intreepreek "Niet verwerpen"  uit 1922:
"Daarom moet ge ook nooit in de kerk komen om het gemakkelijk te hebben. Gij moet niet uw prediker beschouwen gelijk Israël Mozes deed: voor hem de zwarigheid, de ontzetting, de verbazing - voor u 't resultaat der bezigheid Gods als ‘gesneden koek’. Gods spijze moet immer zwaar te verteren zijn. Een volk, dat zijn Mozessen laat zwoegen met Gods ontzaglijkheid en zelf naar gemakkelijke houding staat, verwerpt God, die spreekt en openbaart zijn blode zelfzucht in liefdeloosheid. Ze moeten 't elkaar niet gemakkelijk maken: prediker en gemeente. Wij moeten niet Gods Woord willen ontvangen als in den slaap. Wij moeten niet tot God klagen, dat Hij ons meer geeft dan wij verdragen kunnen. Wie zijt gij, die Zijn openbaring beticht van onverstand aangaande uw bevattingsmogelijkheid ?"
Vervolgens ontdek je dat die radikale afwijzing van rangen en standen ook terugkomt in zijn positiebepaling ten opzichte van het socialisme in het boek De openbaring van Johannes en het sociale leven, ten opzichte van Karl Barth in zijn essay Licht in de Rook uitgewerkt in zijn proefschrift Begriffsgeschichte des paradoxons (Vervolgens kun je het eerste hoofdstuk van Schilder's commentaar op de Heidelbergsche Catechismus erbij pakken om deze groffe schets verder zelf in te kleuren).

Huub Mous concludeert volkomen terecht na zijn prachtige blogpost modernisme van Abraham Kuyper:
"Bij verlichte geesten, die nooit iets met religie op hadden, was het vermeende verdwijnen van de religie een hoopvol perspectief. Veel ex-confessionelen sloten zich aan bij dat toekomstperspectief. Zelfs de confessionelen zelf gingen heimelijk hun verleden verwaarlozen of zelfs verdringen. Zo zitten we nu met z’n alleen met een enorme kater. De religie verdwijnt, zij het alleen in het ex-confessionele Nederland. Overal elders in de wereld is de religie juist in opmars. Dat proces heeft niets met vooruitgang of modernisering maken. De seculariseringsthese (‘modernisering gaat gelijk op met het verdwijnen van de religie’) is een uitvinding geweest van optimistische sociologen uit de tijd van de wederopbouw. Het was niet eens een selffulfilling prophecy, eerder een self-denying prophecy. Dat is de kater, waar we mee zitten."

No comments: