Saturday, September 18, 2010

Oorlog Belangrijker Dan Vrijmaking

Een onderzoek onder gereformeerden gebaseerd op een tiental interviews stelt:

"Uit de interviews blijkt ook dat vrijwel niemand van de geïnterviewden een relatie zag tussen de oorlog en de kerkscheuring. In 1994 poneerde dominee Jan Ridderbos in zijn proefschrift 'Strijd op twee fronten' nog de stelling dat de scheuring veroorzaakt werd door de oorlogsmentaliteit die leefde onder gereformeerden. Die waren namelijk zeer actief in het verzet, wisten dus hoe het was om ergens voor te strijden en dat zou invloed hebben gehad op de kerk. Maar de interviews onderbouwen deze stelling niet."
De stelling van Jan Ridderbos lijkt me vrij oninteressant. De scheuring werd veroorzaakt door een ideeënstrijd in de gereformeerde zuil. De gereformeerde zuil had ook in de jaren dertig te maken met meerdere richtingen. Klaas Schilder heeft in de jaren tot aan het uitbreken van de tweede wereld oorlog niet alleen maar vrienden gemaakt. Er waren zeker mensen niet blij met de manier waarop hij het werk van Abraham Kuyper interpreteerde. Tegelijkertijd  werd zijn ideologische invloed steeds groter. Denk bijvoorbeeld aan zijn rol bij de besluiten van de synode voor de oorlog over NSB en CDU lidmaatschap binnen de gereformeerde kerken. Als je Schilder's boeken "De openbaring van Johannes en het sociale leven"  en zijn proefschrift  "Das Begriffsgeschichte des Paradoxons" leest, begrijp je direkt dat het hier gaat om de verdediging van de kern van de antirevolutionaire politiek. Wie dat niet doorheeft kent het ABC van gereformeerde politiek nog niet.

De kern van de antirevolutionaire politiek wordt verwoord door Abraham Kuyper in zijn rede "Maranatha": de Here komt. De positie die Abraham Kuyper in die rede inneemt is origineel en gedurfd. De "herenmuiterij" in de AR aan het einde van de 19de eeuw bewijst dat Kuyper's positie enorme spanningen oproept in de gereformeerde zuil.

Die spanningen zijn onder de oppervlakte nadien natuurlijk niet verdwenen. Als Klaas Schilder vervolgens op uiterst consequente wijze Abraham Kuyper's politieke visie verduidelijkt in de context van het sterk opkomende communisme en nationaal socialisme, legt dat in mijn optiek opnieuw deze open zenuw bloot.

De context van opkomend nationalisme en communisme hebben ontegenzeggelijk spanningen in de Nederlandse samenleving veroorzaakt. Dat gold natuurlijk ook voor de gereformeerde zuil.


Vervolgens was er naast deze spanning in de samenleving ook nog de bijzondere situatie van de Duitse bezetting.



De meest interessante vraag lijkt mij dan ook of de synode Klaas Schilder had kunnen afzetten als er niet sprake van bezetting was geweest.

De meest oninteressante vraag lijkt mij dan ook of Klaas Schilder een verzetsheld was of juist niet. De inhoud van de artikelen die hij aan het begin van de Tweede Wereld oorlog schreef zijn in lijn met zijn eerdere politieke positiebepalingen ten opzichte van het nationaal socialisme, Barth en het communisme.

No comments: